پرسش و پاسخ فروش و انتقال مال مشاع

[Faranak-Amini]

مالك پاساژی كه اكثر دكاكین آن را بصورت ملكی به متصرفین آن با بیع قطعی به فروش رسانده است، اخیراً نیز محل كنتورخانه (كنتور آب) پاساژ را ـ كه جزو مشاعات است ـ فروخته*اند، با این توضیح آیا می*توان علیه مالك دایر بر فروش مال غیر شاكی شد؟ به عبارت دیگر ، آیا فروش مال مشاع ، مشمول مقررات انتقال مال غیر می باشد یا خیر؟

 

[حامد عظیمی]

مالك پاساژی كه اكثر دكاكین آن را بصورت ملكی به متصرفین آن با بیع قطعی به فروش رسانده است، اخیراً نیز محل كنتورخانه (كنتور آب) پاساژ را ـ كه جزو مشاعات است ـ فروخته*اند، با این توضیح آیا می*توان علیه مالك دایر بر فروش مال غیر شاكی شد؟ به عبارت دیگر ، آیا فروش مال مشاع ، مشمول مقررات انتقال مال غیر می باشد یا خیر؟

این مشکل مختص به جرم انتقال مال غیر نبوده و مربوط به کلیه جرائم علیه اموال است . اینکه اموال مشاعی موضوع جرائم علیه اموال قرار می*گیرند یا خیر؟ سبب بروز اختلافات شدیدی در بین علمای حقوق از لحاظ نظری فراهم آورده است . در عمل نیز موجب ایجاد تشتت آراء در دادگاههای تالی و عالی گردیده است . در خصوص مال مشاع دو عقیدة عمده در بین فقها و حقوقدانان وجود دارد: شریك منتقل كننده در جزء مال شریك است و هیچ جزیی از مال به معنای واقعی مال غیر نیست. بنابراین مرتكب جرم نشده است. برعكس عده*ای آن را جرم می*دانند. چرا كه در هر جزء از مال دیگری یا دیگران سهیم*اند و بردن مال به مثابه بردن مال غیر هم هست. در فقه عقاید بینابین دیگری به*ویژه در سرقت وجود دارد. بی*تردید هر نظری كه در این خصوص اختیار شود در تمام جرایم علیه اموال قابل تسری است و نمی*توان در خصوص جرایم متفاوت نظرات مختلفی را برگزید. به نظر می*رسد انتقال مال مشاع جرم است چه اینكه هدف قواعد جزا، حفظ و برقراری نظم عمومی و صیانت از حقوق و آزادیهای فردی است كه در انتقال مال مشاع این هدف مخدوش می*شود. انتقال مال مفروز و مال مشاع هر دو حریم خصوصی افراد را نقض می*كنند. وقتی مالكی راضی به انتقال مال خود نباشد چه تفاوتی می*كند كه مال مشاع باشد یا مفروز، اتفاقاً در مورد مال مشاع قابلیت سرزنش بیشتر است، زیرا شركای یك مال مشاع باید نسبت به هم از صحت عمل و امانتداری بیشتری برخوردار باشند. حفظ حرمت حریم مالكیت شركاء ایجاب می*كند تصرفاتشان در مال با رضایت سایرین باشد. به همین دلیل است كه ماده 581 قانون مدنی مقرر می*دارد: «تصرف هر یك از شركاء در صورتی كه بدون اذن یا خارج از حدود اذن باشد فضولی بوده و تابع مقررات معاملات فضولی خواهد بود». به موجب ماده 582 چنین شریكی ضامن است. ادارة حقوقی دادگستری نیز در چند نظریه برمبنای وجود یا نبود سوءنیت اظهار نظر كرده است: هر چند انتقال ملك مشاع به نحوه مفروز از لحاظ حقوقی بدون موافقت سایر شركاء نافذ نیست، ولی اگر مورد انتقال معادل سهم انتقال دهنده باشد از جهت این كه سوءنیت نداشته جنبة كیفری ندارد و در غیر این صورت انتقال مال غیر تلقی می*شود».( وبلاگ انصاف)